Het Sacro Bosco vol monsters
Deze 16e-eeuwse tuin in Lazio staat ook bekend als het Sacro Bosco, het heilige bos, of Parco dei Mostri: het park van de monsters. En eerlijk gezegd past die laatste naam misschien nog wel het beste. Zodra u het bos inloopt, belandt u in een wonderlijke wereld vol mythologie, raadsels en verrassingen.
Waar liggen de tuinen van Bomarzo?
Het Sacro Bosco ligt in een beboste vallei net buiten het plaatsje Bomarzo, in de provincie Viterbo. Vanuit Rome rijdt u er in ongeveer anderhalf uur naartoe. De tuin beslaat zo’n vijf hectare en wordt doorkruist door paden die tussen de bomen door slingeren.
Juist die omgeving maakt Bomarzo zo bijzonder. Geen keurige zichtlijnen of perfect gesnoeide hagen, maar een bos dat bijna een beetje geheimzinnig aanvoelt. Tussen varens, mos en bomen staan de beelden verspreid. Sommige ziet u al van een afstand, andere lijken pas op het laatste moment tevoorschijn te komen.
Het verhaal achter de tuin: het verdriet van Pier Francesco Orsini
Achter deze merkwaardige tuin zit een persoonlijk verhaal. Pier Francesco Orsini, beter bekend als Vicino Orsini en heer van Bomarzo, erfde het landgoed in de 16e eeuw.
Vanaf 1547 liet hij architect Pirro Ligorio, samen met Giacomo Barozzi da Vignola, werken aan een tuin die in 1552 zijn poorten opende. Maar het werd allesbehalve een traditionele renaissancetuin.
Orsini droeg het park op aan zijn vrouw Giulia Farnese, na haar overlijden. De aanleg van het Sacro Bosco wordt gezien als een manier waarop hij zijn verdriet probeerde te verwerken. Op het hoogste punt van de tuin staat een kleine tempel, waarvan wordt aangenomen dat deze mogelijk als grafmonument voor Giulia was bedoeld.
Dat persoonlijke verhaal geeft de tuin iets extra’s. De vreemde beelden zijn daardoor niet alleen spectaculair om te zien, maar lijken soms ook iets te vertellen over verlies, verwarring en verbeelding.
Welke beelden staan er in de tuinen van Bomarzo?
Verspreid door de tuinen staan meer dan dertig kolossale beelden, rechtstreeks uit de plaatselijke peperino-lavasteen gehouwen. En sommige zijn behoorlijk indrukwekkend.
Zo staat er een enorme olifant met een omgevallen Romeinse soldaat. Het beeld verwijst naar Hannibal, die tijdens zijn beroemde veldtocht met strijdolifanten de Alpen overstak.
Even verderop komt u een schildpad tegen met een vrouwenfiguur op haar rug. Tussen de bomen verschijnt een reusachtige drakenkop. Maar het beroemdste beeld van Bomarzo is zonder twijfel de enorme gapende muil van Orcus.
Boven zijn mond staat de tekst “Ogni pensiero vola”: elke gedachte vliegt weg. U kunt zelfs door de geopende mond naar binnen lopen. Een tikje vreemd? Zeker. Maar dat is eigenlijk precies wat Bomarzo zo leuk maakt.
Ook de Casa Pendente, het scheve huis, speelt met uw waarneming. Zodra u naar binnen loopt, voelt u de vloer onder uw voeten hellen. Het is zo’n plek waar u automatisch even moet zoeken naar uw evenwicht. Precies dat lijkt de bedoeling te zijn geweest: bezoekers verrassen en misschien zelfs een beetje in de war brengen.
Van overwoekerde ruïne tot inspiratiebron voor Dalí
Na de dood van Orsini raakte de tuin langzaam in verval. Eeuwenlang kregen mos, klimop en struikgewas vrij spel. De beelden verdwenen steeds verder tussen het groen, totdat het Sacro Bosco bijna letterlijk door het bos werd opgeslokt.
Dat veranderde toen Salvador Dalí de tuin in 1938 bezocht. De surrealistische kunstenaar was gefascineerd door de bizarre beelden en liet zich erdoor inspireren in zijn eigen werk. Niet zo vreemd eigenlijk: met zijn monsters, vervormde vormen en bijna droomachtige sfeer voelt Bomarzo soms als een schilderij van Dalí waar u zelf doorheen kunt wandelen.
De hernieuwde belangstelling hielp om de tuin opnieuw onder de aandacht te brengen. De familie Bettini begon vanaf de jaren vijftig met de restauratie van het terrein, een proces dat tot in de jaren zeventig doorliep.
Ook dichter bij huis liet Bomarzo zijn sporen na. De Nederlandse schrijfster Hella Haasse schreef erover in haar essay “De tuinen van Bomarzo” uit 1968, dat jarenlang door veel scholieren werd gelezen. Zo bleef deze bijzondere tuin, ondanks eeuwen van verval, kunstenaars en schrijvers inspireren.
De Tuinen van Bomarzo bezoeken: wat u moet weten
De tuinen van Bomarzo zijn het hele jaar geopend, al verschillen de sluitingstijden per seizoen. Voor een bezoek kunt u ongeveer anderhalf tot twee uur uittrekken.
Houd er rekening mee dat u door een echt bos wandelt. De paden zijn deels onverhard en daardoor niet overal even gemakkelijk toegankelijk.
Bent u toch al in dit deel van Lazio? Dan is het mooi om Bomarzo te combineren met andere tuinen in de omgeving, zoals Villa Lante. Het contrast kan bijna niet groter zijn. Waar Bomarzo wild, grillig en soms ronduit vreemd is, vindt u bij Villa Lante juist strakke lijnen en elegante waterpartijen.
Juist die afwisseling laat mooi zien hoeveel verschillende gezichten de Italiaanse tuinkunst heeft.
De Tuinen van Bomarzo bekijken met Garden Tours
Bomarzo laat zien dat een tuin veel meer kan zijn dan een verzameling bijzondere planten. Hier vertelt het landschap zelf een verhaal, over verdriet en verbeelding, maar ook over verval en herontdekking. Juist dat soort verhalen ontdekt u tijdens een tuinreis met Garden Tours.
Net als Villa Carlotta en Isola Bella laat Bomarzo een heel eigen kant van de Italiaanse tuincultuur zien. Alleen zult u hier geen keurige klassieke tuin aantreffen. Eerder een plek waar achter iedere bocht zomaar een stenen monster kan staan.
Wilt u zelf tussen de monsters van het Sacro Bosco wandelen of andere bijzondere Italiaanse tuinen ontdekken? Bekijk dan onze tuinreizen naar Italië en ontdek plekken die nét even wat verder gaan dan de gebaande tuinpaden.
